Een bedrijf met posters aan de muur en een heftruckattest op zak lijkt misschien veilig. Maar wie alleen daarop vertrouwt, ziet vaak de échte risico’s over het hoofd. In haar mini-paper zoomt Pauline van den Kerckhove van Randstad in op de kloof tussen papieren veiligheid en werkelijke veiligheidscultuur, en ontwikkelt ze drie praktische checklists die uitzendkantoren kunnen inzetten om vroegtijdig knipperlichten te detecteren.
Waarom deze paper belangrijk is
Uitzendkrachten lopen verhoogd risico op arbeidsongevallen, vooral tussen week 2 en maand 12 van hun tewerkstelling. De klassieke tools zoals werkpostfiches en PBM-controles zijn onvoldoende om veiligheidscultuur en operationele discipline (OD) in kaart te brengen. Het document stelt daarom een dynamische, praktijkgerichte aanpak voor: drie checklists die uitzendconsulenten kunnen inzetten in contact met klanten én uitzendkrachten.
Uit analyse van de ongevallendata van het voorbije jaar bij Randstad valt op dat de grootste groep ongevallen gebeurt tussen de 1 maand en 1 jaar tewerkstelling (56% van alle ongevallen).
Wat is operationele discipline (OD)?
Volgens het Center for Chemical Process Safety is OD simpelweg: “Iedereen, doet het juist, elke keer opnieuw.” Het gaat dus om systematische, correcte uitvoering van taken, gestoeld op gewoontes, gedragsnormen en gedeelde verantwoordelijkheid. Net dat laatste (gedeeld leiderschap en sociale controle) blijkt vaak de ontbrekende schakel.
“Everyone, Do It Right, Everytime.” – mantra voor OD
Van papieren realiteit naar echte praktijk
Een werkpostfiche kan perfect zijn, net als de onthaalprocedure. En toch kan de werkvloer zelf een rommelige chaos zijn met kriskras rijdende heftrucks, geblokkeerde nooduitgangen en onduidelijke afspraken. Dat bleek ook tijdens een fieldbezoek van Randstad na een ernstig arbeidsongeval: op papier was alles prima, maar in de praktijk bleken orde, signalisatie en opleidingsprocedures ondermaats. Niemand sprak elkaar aan op onveilig gedrag; een duidelijk teken dat de veiligheidscultuur niet gedragen werd.
Een bedrijf met veel stickers dat je de leuning moet vasthouden, is dat een bedrijf met een goede veiligheidscultuur?
De kracht van drie eenvoudige checklists
-
Checklist 1 – Bij eerste contact met klant: Vroegtijdige inschatting van de veiligheid op basis van contact met de preventieadviseur. Bevraagt onder meer de risicoanalyse, opleidingsprocedures en onthaalkwaliteit. Helpt de consulent inschatten of de samenwerking verantwoord is.
-
Checklist 2 – Tijdens klantenbezoek: Vijf visuele en gedragsmatige observaties, zoals PBM-gebruik en signalisatie. Eenvoudig te integreren in het bestaande klantenbezoek en gericht op intuïtieve veiligheidssignalen.
-
Checklist 3 – Na de eerste werkweek: Open vragen aan de uitzendkracht over veiligheidservaringen, risicoperceptie en sociale controle. Deze vragen, geïnspireerd op het Egg-model en de NOSACQ-50 vragenlijst, bieden een uniek venster op de reële veiligheidscultuur.
Extract uit checklist 1.
Het Egg model.
Een veilige cultuur begint bij de perceptie
Onderzoek toont dat het niet volstaat dat veiligheidsregels er zijn. Ze moeten ook beleefd, gedragen en bespreekbaar zijn. De NOSACQ-50, een gevalideerde vragenlijst voor veiligheidsklimaat, benadrukt het belang van gedeelde perceptie. Niet “ik voel me veilig”, maar “wij, werknemers, vinden…”. Die nuance maakt het verschil.
De zeven dimensies van een veiligheidsklimaat.
Reflectieve vragen voor jouw organisatie
-
Durf jij verder kijken dan de werkpostfiche?
-
Wordt veiligheid in jouw organisatie gestuurd vanuit het management, of leeft het in de teams?
-
Hoe vaak wordt constructieve feedback over veiligheid openlijk gedeeld?
-
Worden nieuwe medewerkers begeleid ná de eerste week?
Aanbevelingen voor preventieadviseurs en HR-professionals
-
Zet in op systeemdenken én gedragsanalyse: een nette werkpost is niet per se een veilige werkpost.
-
Betrek de werkvloer actief in het bespreekbaar maken van risico’s; sociale controle versterkt OD.
-
Overweeg implementatie van gelijkaardige checklists in andere contexten zoals freelancers, consultants of in-house medewerkers.
-
Monitor structureel het effect: bij Randstad werd voorgesteld om via nulmetingen het effect op ongevallen te evalueren.
Tot slot: veiligheidscultuur is geen checklist – maar checklists kunnen haar wel zichtbaar maken
Veiligheidscultuur bouw je niet met slogans of stickers, maar met kritische vragen, eerlijke antwoorden en gedeeld eigenaarschap. De drie checklists uit deze paper zijn geen doel op zich, maar een pragmatische stap richting een transparanter, veiliger werkklimaat; ook voor wie er maar tijdelijk passeert.
Wil je meer lezen? Je kunt de mini-paper opvragen bij het AP – Veiligheidsinstituut door een mail te sturen naar veiligheidsinstituut@ap.be. De checklists zijn terug te vinden via deze link.
