Recent Amerikaans onderzoek toont aan dat bijna 1 op de 10 werknemers in hun vroege dertiger jaren alcohol, cannabis of zelfs harddrugs gebruikt vlak voor of tijdens de werkuren. In bepaalde sectoren loopt dat cijfer nog veel hoger op. De bevindingen leggen niet alleen risico’s bloot voor de gezondheid en veiligheid, maar wijzen ook op structurele werkcondities die dit gedrag mee in stand houden.
Wie, wat en hoeveel?
Het onderzoek, uitgevoerd door de Ohio State University, baseerde zich op gegevens van meer dan 5.400 werknemers tussen 37 en 42 jaar. In de maand voorafgaand aan de bevraging gaf 8,9% aan middelen te gebruiken tijdens of vlak voor het werk.
-
Alcohol: 5,9%
-
Cannabis: 3,1%
-
Cocaïne of andere harddrugs: 0,8%
Vooral werknemers in horeca en catering scoren opvallend hoog: 15,5% meldde gebruik op de werkvloer, waarvan 8,1% cannabis. Ook sectoren zoals transport & logistiek, installatie & onderhoud en de entertainmentsector vertonen verhoogde cijfers.
Veiligheidskritische functies extra kwetsbaar
Opvallend is dat ook in veiligheidskritische beroepen zoals chauffeurs, onderhoudstechnici en bouwvakkers, middelengebruik regelmatig voorkomt. Dit verhoogt het risico op arbeidsongevallen; zeker in jobs met fysieke belasting, gevaarlijke machines of werken op hoogte. De onderzoekers benadrukken het belang van preventie, gezien de potentiële gevolgen niet alleen voor de gebruiker, maar ook voor collega’s en derden.
Oorzaken: meer dan “slechte keuzes”
Het onderzoek waarschuwt voor te simplistische verklaringen. Werkdruk, lange en onregelmatige werktijden, fysieke belasting, beperkte toegang tot hulpverlening en een werkcultuur die gebruik tolereert, spelen vaak een grotere rol dan louter “persoonlijke zwakte”. Voorbeeld: in de horeca zijn alcohol en soms drugs makkelijk beschikbaar, worden lange shifts gedraaid en is het gebruik sociaal genormaliseerd. In de wetenschap en het management daarentegen speelt alcohol eerder een rol in netwerkevenementen en relatiebeheer.
Impact op werkgevers
De kosten zijn aanzienlijk: productiviteitsverlies, meer ziekteverzuim, arbeidsongevallen en reputatieschade. In de VS wordt geschat dat een arbeidsongeval door middelengebruik gemiddeld 11 werkdagen kost, bovenop medische en juridische kosten.
Wat kan HR en preventie doen?
De studie bevestigt wat veel preventieadviseurs en HR-professionals al aanvoelen: louter een verbod of sanctie volstaat niet. Effectieve aanpak vraagt om een integrale strategie:
-
Duidelijk beleid over gebruik van alcohol en drugs, inclusief regels voor gebruik buiten het werk als dit een veiligheidsrisico vormt (wat ook voorzien wordt via CAO100).
-
Bewustmaking en opleiding: niet alleen over de risico’s, maar ook over beschikbare hulp.
-
Toegankelijke ondersteuning via bijvoorbeeld een Employee Assistance Program of vertrouwenspersoon.
-
Op maat van de sector: rekening houden met specifieke risicofactoren en werkcultuur.
-
Monitoring en opvolging: regelmatige evaluatie van incidenten, verzuim en gebruikspatronen.
Reflectie voor Belgische context
Hoewel dit onderzoek in de VS werd uitgevoerd, zijn de mechanismen herkenbaar. Ook in België kampen bepaalde sectoren met gelijkaardige risico’s, vooral in beroepen met fysiek zware arbeid, ploegensystemen of een sterke “teamcultuur” rond alcohol. Voor preventieadviseurs en HR is de uitdaging dubbel: risico’s beheersen én tegelijk een werkcultuur creëren waarin hulp vragen geen taboe is.
Vraag om over na te denken: Hoe goed kent uw organisatie de reële gebruikspatronen op de werkvloer – en durft u daar beleid en praktijk op af te stemmen?
