In 2023 stierven 2.218 mensen in Groot-Brittannië aan mesothelioom, een agressieve kanker veroorzaakt door blootstelling aan asbest. Hoewel dat iets minder is dan in 2022, blijven de cijfers zorgwekkend hoog. De meeste slachtoffers zijn ouder dan 75 jaar en werden in hun werkzame leven blootgesteld aan asbest tijdens de hoogdagen van industrieel gebruik tussen 1950 en 1980.
Voor wie werkt rond welzijn op het werk is dit geen ver-van-mijn-bed-verhaal. Ook in België zit asbest nog in vele gebouwen. Het blijft dus relevant om alert te zijn voor asbestgerelateerde risico’s, ook al liggen de eerste blootstellingen soms al een halve eeuw achter ons.
De cijfers: daling bij mannen, stabiel bij vrouwen
De daling van het aantal dodelijke gevallen bij mannen (1.802 in 2023 tegenover 2.091 gemiddeld in 2011-2020) past in een trend die al werd voorspeld. Mannen in typische risicoberoepen zoals scheepsbouw, metaalbewerking en de bouwsector werden in het verleden het zwaarst blootgesteld.
Bij vrouwen is het aantal sterfgevallen stabiel gebleven: 416 in 2023 tegenover een gemiddeld 417 per jaar. Hier spelen andere blootstellingsroutes een rol: via gebouwen (bv. scholen), indirect via partners die asbest meebrachten op hun werkkledij of via omgevingsblootstelling.
Reflectie: Hebben we voldoende zicht op de “verborgen” blootstellingsbronnen in onze gebouwen, zorginstellingen en scholen?
Jaarlijks aantal sterfgevallen door mesothelioom, IIDB-gevallen en verwachte toekomstige sterfgevallen tot 2040 in Groot-Brittannië.
Risicogroepen: het bouwverleden laat sporen na
De hoogste proportionele sterfte bij mannen zien we nog steeds in beroepen als schrijnwerkers, loodgieters, elektriciens en metaalbewerkers. In deze sectoren werd vaak gewerkt met spuitasbest of asbesthoudende isolatieplaten.
Hoogste proportionele sterftecijfers (PMR’s) voor mesothelioom bij mannen van 16-74 jaar in Groot-Brittannië, 1991-2000.
Bij vrouwen komt de blootstelling vaker uit de context: leraressen, administratief personeel en zorgmedewerkers blijken relatief verhoogde sterftecijfers te vertonen, ondanks een schijnbaar “laagrisicoberoep”.
Een Britse studie stelde dat 46% van de mesothelioomgevallen bij mannen geboren in de jaren 1940 toe te schrijven was aan het werken in de bouw. Voor wie werkt met oudere gebouwen of renovatieprojecten beheert, is dat een alarmsignaal.
Wat betekent dit voor Belgische werkgevers en preventieadviseurs?
Hoewel deze cijfers uit Groot-Brittannië komen, is het onderliggende patroon ook bij ons herkenbaar. Asbest is nog steeds aanwezig in vele Belgische gebouwen en installaties. Preventieadviseurs en werkgevers spelen een sleutelrol in de bescherming van medewerkers die (onbewust) met asbest in contact zouden kunnen komen.
Pragmatische aanbevelingen:
-
Laat risicogebouwen inventariseren en verwijder of isoleer asbesthoudende materialen op een veilige manier.
-
Sensibiliseer werknemers die werken in renovatie, onderhoud of technische diensten.
-
Evalueer de blootstelling van oudere medewerkers die in het verleden mogelijk met asbest werkten.
-
Informeer over het Asbestfonds (Fedris) bij vermoedelijke beroepsziekten.
Een stille pandemie van het verleden?
De piek van mesothelioomsterfte ligt gelukkig achter ons, maar de erfenis van onzorgvuldige blootstelling werkt decennialang door. Het Britse voorbeeld herinnert ons eraan dat preventie nooit een tijdelijk project is, maar een structurele opdracht.
Een reflectieve vraag om mee te nemen: Wat laten wij achter voor de volgende generatie?
Wil je meer weten? Het volledige rapport is beschikbaar via HSE (pdf).
