Op 11 september 2023 verloor een 18-jarige uitzendkracht het leven in een plasticfabriek in Lommel. Hij raakte geklemd in een robotinstallatie terwijl hij een storing probeerde te verhelpen. Het bedrijf en de toenmalige veiligheidsverantwoordelijke zijn nu veroordeeld tot een hoge boete wegens gebrek aan voorzorg. Maar achter die gerechtelijke uitspraak schuilt een ongemakkelijke waarheid die elke preventieadviseur zou moeten raken: hoe kan het dat gekende risico’s, herhaalde meldingen en bestaande afschermingen toch geen dodelijk ongeval hebben kunnen voorkomen?
De feiten in het kort
De jongeman, amper 18, was uitzendkracht en had geen specifieke opleiding voor de robotinstallatie. Hij baseerde zich op wat collega’s hem toonden. Toen zich een storing voordeed, ging hij via een verwijderd kunststofpaneel de beveiligde zone binnen; een paneel dat er volgens getuigen al in 2021 en 2023 meermaals was uitgehaald om “sneller te kunnen werken”. De robot stond niet in veilige modus. De rest is tragisch voorspelbaar.
De rechtbank stelde vast dat het bedrijf op de hoogte was van de weggenomen beveiliging en dat er geen degelijk opleidingsplan was. Bovendien werkte men regelmatig met jonge en onervaren uitzendkrachten. Er waren al eerdere arbeidsongevallen geweest, maar een duurzaam veiligheidsbeleid bleef uit.
Gebrek aan voorzorg: geen excuus voor tijdsdruk
Wat hier misliep, is geen exotisch scenario. In veel bedrijven wordt veiligheid nog altijd afgewogen tegen productiecontinuïteit. Een paneel wegnemen “om sneller te kunnen bijsturen” lijkt op dat moment een kleine ingreep, maar wordt een systemisch risico wanneer het gedoogd of genegeerd wordt.
Preventieadviseurs herkennen dit spanningsveld tussen veiligheid en efficiëntie. Maar de wet is daar helder in: zodra een technische beveiliging wordt verwijderd of omzeild, moet de machine buiten werking worden gesteld tot het euvel is verholpen. Dat vraagt ruggengraat, niet enkel procedure.
De verantwoordelijkheid van de veiligheidsverantwoordelijke
De veiligheidsverantwoordelijke kreeg persoonlijk een boete van 8.000 euro, waarvan 6.000 met uitstel. Een symbolisch bedrag, maar met een groot moreel gewicht. Het vonnis erkent dat hij inspanningen deed, maar “gebrekkig”. Die nuance is belangrijk: het toont dat goede intenties geen bescherming bieden als de veiligheidsstructuur tekortschiet.
Voor preventieadviseurs is dit een confronterende spiegel. Ze opereren vaak tussen management, productie en tijdelijke krachten. Maar de essentie blijft: ken de reële risico’s, volg meldingen op, en laat geen grijze zones bestaan in wie waarvoor verantwoordelijk is.
Leren uit herhaling
Wat deze zaak bijzonder wrang maakt, is de herhaling. Het losgemaakte paneel was al twee jaar voordien gemeld. Er waren eerdere ongevallen. En toch bleef de praktijk bestaan. Dat roept een fundamentele vraag op: wanneer is een melding genoeg, en wanneer wordt niet-handelen medeverantwoordelijkheid?
Preventieadviseurs kunnen hieruit drie concrete lessen trekken:
-
Maak structureel opvolgen van meldingen zichtbaar. Niet alleen noteren, maar terugkoppelen: wat is ermee gebeurd?
-
Wees alert voor sluipende gewoontes. “Zo doen we dat altijd” is zelden een onschuldige zin.
-
Investeer in opleiding en mentorschap. Vooral voor jonge en tijdelijke medewerkers is “on-the-job training” onvoldoende.
Een oproep tot volwassen veiligheidsbeleid
De rechtbank hield rekening met inspanningen sinds 2019, zoals de aanwezigheid van afscherming. Maar een afscherming die structureel open kan, is een veiligheidsdecor, geen maatregel. De echte maturiteit van een veiligheidsbeleid blijkt niet uit het aantal procedures, maar uit het gedrag dat ze in stand houden.
Misschien is dat de moeilijkste les uit dit drama: veiligheid is geen technisch vraagstuk, maar een cultuurvraag. Hoeveel ruimte laat een organisatie voor shortcuts? Hoe snel reageert men op signalen? En wie voelt zich écht verantwoordelijk voor een 18-jarige uitzendkracht die zijn eerste weken meedraait in de productie?
Tot slot
Een boete kan geen leven herstellen. Maar elk vonnis als dit herinnert ons eraan waarom preventie geen papieren discipline mag worden. Wie vandaag rondloopt in een fabriek, magazijn of werkplaats, kan zich afvragen: Zou hier ook iemand via een weggehaald paneel naar binnen kunnen? En wie zou dat merken?
Het antwoord op die vraag bepaalt of we leren uit Lommel, of wachten op de volgende kop.
