Een verkennend onderzoek van EU-OSHA toont hoe arbeidsinspecties en preventiediensten in Ierland samenwerken om de naleving van welzijnswetgeving te versterken. De aanpak combineert inspectie, samenwerking, innovatie en digitale tools en biedt waardevolle inspiratie voor preventieadviseurs in andere Europese landen.
De Ierse aanpak van welzijn op het werk
In Ierland is de Health and Safety Authority (HSA) de centrale overheidsinstantie voor het toezicht op welzijn op het werk. Deze organisatie voert inspecties uit, ontwikkelt richtlijnen, ondersteunt bedrijven en werkt samen met sectororganisaties, vakbonden en preventieactoren. Daarnaast zijn er vele nationale preventiediensten en opleidingsinstellingen die advies, vorming en praktische ondersteuning bieden aan bedrijven.
Deze studie steunt op interviews met inspecteurs, preventieprofessionals en werknemers, aangevuld met literatuuronderzoek. Hoewel het een verkennend onderzoek is, geven de zes praktijkcasussen en beleidsaanbevelingen een breed beeld van hoe samenwerking leidt tot betere naleving.
Resultaten in cijfers
Volgens het jaarverslag van de HSA waren er in 2023 voor de 2,7 miljoen werknemers in Ierland:
-
43 werkgerelateerde sterfgevallen
-
Meer dan 10.000 arbeidsongevallen met werkverlet
-
9.239 schadeclaims
-
Meer dan 10.000 inspectiebezoeken
-
19 gerechtelijke vervolgingen (boetes > 1,3 miljoen euro en één gevangenisstraf)
Opvallend is dat meer dan de helft van de dodelijke slachtoffers zelfstandigen waren. Meer dan 90% van de bedrijven in Ierland zijn micro-ondernemingen (\<10 werknemers), wat hun oververtegenwoordiging in de ongevallencijfers deels verklaart.
Aantal dodelijke werkgerelateerde incidenten naar arbeidsstatus van het slachtoffer en NACE economische sector, 2022 (HSA).
De trend voor werkgerelateerde sterfgevallen in Ierland laat wel sinds 1998 een welkome daling zien.
Aantal dodelijke werkgerelateerde incidenten per 100.000 werknemers, 1998-2022.
Casussen: zes praktijkvoorbeelden
1. Versterking van de inspectiedienst (IE1)
Een interne evaluatie leidde tot een ongeziene wervingscampagne, waarbij het aantal HSA-medewerkers verhoogd werd van 190 (in 2021) naar een streefdoel van 317 in 2025. Nieuwe inspecteurs krijgen een opleiding van 11 maanden. Het vinden van geschikte kandidaten en de begeleiding van nieuwkomers vormden praktische uitdagingen.
2. Digitale risicobeoordeling met BeSMART.ie (IE2)
BeSMART.ie (Business electronic Safety Management And Risk assessment Tool) is een gratis online tool voor kleine ondernemingen en zelfstandigen. Sinds 2011 werden er al meer dan 90.000 risicobeoordelingen opgesteld via het platform. In 2023 waren er meer dan 14.000 actieve gebruikers. De tool blijkt bijzonder effectief in het bereiken van een moeilijk aanspreekbare doelgroep.
3. Inspectiestijl en gedragsaanpak (IE3)
De meeste HSA-inspecteurs hanteren een coachende en overtuigende stijl. Bij 10% van de bezoeken aan risicobedrijven worden ook handhavingsmaatregelen opgelegd. Inspecteurs baseren zich op visuele indrukken, gesprekken en documenten, maar merken dat de kwaliteit van risicobeoordelingen vaak sterk varieert. Bij psychosociale risico’s blijken afdwingbare criteria en duidelijke definities nog te ontbreken.
4. Online praktijkgemeenschap bij Ibec (IE4)
De werkgeversorganisatie Ibec ontwikkelde een online community voor aangesloten bedrijven. Via uitwisseling van best practices en concrete voorbeelden werd de betrokkenheid vergroot. Bedrijven nemen elkaars succesvolle praktijken graag over.
5. NISO: betrokkenheid via evenementen (IE5)
De National Irish Safety Organisation verspreidt VGW-kennis via evenementen, quizavonden, jaarlijkse conferenties en een prijsuitreiking voor goede praktijken.
De organisatie heeft een decentrale structuur en werkt over de landsgrenzen heen (ook in Noord-Ierland).
6. Incidentdata benutten in de publieke sector (IE6)
De State Claims Agency gebruikt verplichte meldingen van incidenten sinds 2001 om prioritaire werkplekken in de publieke sector te detecteren. Ze voeren gerichte audits uit en rapporteren duidelijke verbeteringen in sectoren zoals gevangenissen, ziekenhuizen en thuiszorg.
Preventiediensten als hefboom
Naast de HSA zijn in Ierland tal van actoren actief als preventiedienst:
-
Externe consulenten: advies op contractbasis.
-
Interne diensten: preventieadviseurs en veiligheidscoördinatoren.
-
Professionele verenigingen: IOSH, Engineers Ireland, NISO, enz.
-
Onderwijsinstellingen: alle Ierse universiteiten bieden opleidingen rond veiligheid en gezondheid aan, waarvan meerdere op masterniveau.
Een overzicht van alle betrokken organisaties en hun rol is opgenomen in het rapport en toont de breedte en dekkingsgraad van het preventie-ecosysteem in Ierland.
Beleidsaanbevelingen
Op basis van het onderzoek werden twee beleidsnota’s opgesteld met aanbevelingen voor zowel inspectiediensten als preventiepartners. De belangrijkste aanbevelingen zijn:
-
Meer aandacht voor psychosociale risico’s met duidelijke regelgeving en meldingsplicht.
-
Verbeterde kwaliteit van risicobeoordelingen, met name in kleine ondernemingen.
-
Gerichte inspecties op basis van data en samenwerking tussen overheidsinstanties.
-
Verdieping van onderzoek naar werkzame strategieën voor naleving.
Slotbeschouwing
De Ierse ervaring toont aan dat een geïntegreerde aanpak — met aandacht voor inspectie, begeleiding, samenwerking, innovatie en digitale tools — de naleving van welzijnsvoorschriften kan versterken. Voor preventieadviseurs biedt dit rapport concrete voorbeelden van wat werkt in de praktijk. Het ondersteunt de idee dat investeren in samenwerking en praktische tools loont — ook in België.
Bron
HSA – Annual Review of Workplace Injuries, Illnesses and Fatalities
