Nederlanders werken vandaag gemiddeld 2,5 jaar langer dan vijftien jaar geleden, en die extra jaren worden meestal in goede gezondheid en met voldoende werkvermogen doorgebracht. Dat is het goede nieuws uit recent RIVM-onderzoek. De keerzijde: niet iedereen kan dit tempo volgen. Wie laaggeschoold is, zwaar werk doet of structureel onder hoge fysieke of psychosociale druk staat, werkt relatief meer jaren met gezondheidsklachten en verminderde inzetbaarheid. Duurzame inzetbaarheid blijkt dus geen automatisme, maar maatwerk.
Wat heeft het RIVM precies onderzocht?
Het RIVM volgde drie groepen werkenden van 55 jaar en ouder (cohorten 2010, 2015 en 2019) en onderzocht:
-
Hoe lang zij gemiddeld nog blijven werken.
-
Hoeveel van die jaren worden doorgebracht in goede of slechte gezondheid.
-
Hoeveel in goed of verminderd werkvermogen.
Werkvermogen werd gemeten via de Work Ability Index: de mate waarin iemand zich fysiek en mentaal in staat voelt om te werken.
De cijfers zijn gebaseerd op een combinatie van vragenlijstonderzoek (STREAM) en CBS-registraties.
2,5 jaar langer werken: vooral gezonde jaren
Het kernresultaat is consistent:
-
55-jarigen in 2010 werkten gemiddeld nog 8,5 jaar.
-
55-jarigen in 2019 werken naar verwachting 11 jaar verder.
-
Dat is een winst van 2,5 extra werkjaren.
Die extra jaren worden voornamelijk in goede gezondheid en met goed werkvermogen doorgebracht. Over de hele periode vanaf 55 jaar werken mensen gemiddeld:
-
1,5 jaar in slechte gezondheid
-
2,5 jaar met verminderd werkvermogen
Met andere woorden: het gros van de loopbaanverlenging is geen medische nachtmerrie, maar een functioneel haalbare verlenging.
Werkduurverwachting uitgesplitst in werkjaren in goede en in slechte gezondheid. Van: Rapport RIVM, p. 31.
Gezond blijven werken is ongelijk verdeeld
Het gemiddelde maskeert echter scherpe verschillen.
1. Opleidingsniveau maakt uit
Werkenden met een lage opleidingsgraad (primair, vmbo, mbo1) brengen meer jaren door in slechte gezondheid en met verminderd werkvermogen dan hoger opgeleiden.
Werkduurverwachting op leeftijd 55 jaar, volgens opleidingsachtergrond. Van: Rapport RIVM, p. 37.
2. Zware beroepen blijven kwetsbaar
Vooral werknemers in:
-
Bouw, landbouw en industrie
-
Dienstverlenende beroepen (zoals schoonmaak, horeca)
-
Onderwijs (emotioneel belastend)
werken langer door terwijl ze zich daar minder goed toe in staat voelen.
Werkduurverwachting op leeftijd 55 jaar, volgens beroepsgroep. Van: Rapport RIVM, p. 39.
3. Werkomstandigheden doen ertoe
Meer jaren met verminderd werkvermogen worden gezien bij:
-
Hoge fysieke belasting
-
Hoge emotionele belasting
-
Weinig autonomie
-
Weinig sociale steun
Opvallend: hoge taakeisen alleen volstaan niet als verklaring. Het gaat vooral om de combinatie van belasting én gebrek aan regelruimte of steun.
Werkduurverwachting op leeftijd 55 jaar, volgens blootstelling aan fysieke belasting. Van: Rapport RIVM, p. 42.
Wat betekent dit voor werkgevers en preventiebeleid?
Het beleid om mensen langer aan het werk te houden wérkt. Maar het werkt niet automatisch rechtvaardig.
Voor preventieadviseurs en HR-professionals zit de echte opdracht op drie niveaus:
1. Niet alleen kijken naar “hoe lang”, maar ook naar “hoe goed”
Een pensioenleeftijd halen is één ding. Die in redelijke gezondheid halen is iets helemaal anders. Monitor daarom structureel:
-
Werkvermogen
-
Fysieke en psychosociale belasting
-
Herstelmogelijkheden
2. Richt interventies vooral op risicogroepen
Een generiek welzijnsbeleid is comfortabel, maar inefficiënt. Dit onderzoek bevestigt opnieuw wie prioriteit verdient:
-
Zwaar fysiek werk
-
Emotioneel belastende functies
-
Lage autonomie
-
Lage opleiding
Hier maakt gerichte ergonomie, taakvariatie, loopbaansturing en werkdrukregulatie écht het verschil.
3. Voorkom het “verzuim-uitstel-effect”
Ongezonde 55-plussers werken vandaag langer door in slechte gezondheid dan vroeger. Dat betekent vaak:
-
Meer presenteïsme
-
Meer kort verzuim
-
Meer uitval op het einde van de rit
Wie denkt dat langer werken automatisch goedkoper is, vergeet de verborgen rekening.
Langer en gezonder aan het werk.
Conclusie: drie pragmatische aanbevelingen
-
Maak werkvermogen bespreekbaar vóór de problemen zichtbaar worden. Niet als medisch gesprek, maar als normaal loopbaanthema.
-
Differentieer beleid naar belasting, niet naar leeftijd alleen. Een 58-jarige in een kantoorbaan is niet te vergelijken met iemand op een steiger of in een zorgrol.
-
Zie duurzame inzetbaarheid als een investeringsproject, geen kostenpost. Wie hier te laat op inzet, betaalt later in verzuim, verloop en kennisverlies.
Kort samengevat: langer werken lukt steeds beter; behalve wanneer werk te zwaar, te eenzaam of te weinig regelbaar wordt. Precies daar liggen vandaag de grootste hefboomeffecten voor preventie en HR.
