In een sector waar elke seconde telt en een klein misverstand fatale gevolgen kan hebben, blijkt één cruciale hefboom voor veiligheid vaak onderbelicht: taal. Het eindwerk van Nicolas Vandermeeren bij Verwater toont onomwonden aan dat effectieve veiligheidscommunicatie met anderstalige medewerkers geen luxe is, maar een noodzaak. En dat het vandaag nog te vaak aan structureel beleid ontbreekt.
Communicatie als risicofactor
Hoewel arbeidsongevallen niet rechtstreeks worden gekoppeld aan taalproblemen, wijzen cijfers, werkvloerervaringen en bevragingen op een indirect maar niet te negeren verband. In Verwater werd via het digitale systeem Phronesys geregistreerd dat communicatie aan de basis lag van 36 incidenten op twee jaar tijd; bijna evenveel als factoren als omgevingsomstandigheden en gebrekkige procedures. Een krachtige wake-up call.
De risicobasis factoren gerelateerd aan incidenten binnen Verwater over een periode van 2021-2023. Eindwerk Vandermeeren, p. 22.
De realiteit op de werkvloer
De diversiteit binnen Verwater is groot: van Poolse tot Portugese, van Russische tot Bengaalse werknemers. De enquête onder Belgische medewerkers maakt duidelijk: anderstalige collega’s begrijpen vaak onvoldoende de veiligheidsinstructies. Slechts een minderheid vindt dat de huidige communicatie voldoet. De toolboxsessies, werkinstructies en risicoanalyses bereiken hun doelpubliek niet of slechts ten dele. Visuele tools worden te weinig benut en taallessen zijn voorbehouden aan leidinggevenden, terwijl het net uitvoerende medewerkers zijn die op het terrein de grootste risico’s lopen.
Vraag: “Wat is uw moedertaal?”
Vraag: “Heeft u, als niet- anderstalige werknemer, ooit moeite gehad om de veiligheidsinstructies te begrijpen van een anderstalige werknemer, of omgekeerd?”
Van intentie naar implementatie
Het onderzoek pleit voor een geïntegreerde aanpak. Concreet:
-
Ontwikkel een taalvaardigheidsscoreformulier bij de instroom, gekoppeld aan aanbevelingen: van extra coaching tot verplichte taallessen.
-
Breid taallessen uit naar alle functies, met een mix van interne en externe lesgevers, en gebruik visuele didactiek op maat van het werk.
-
Gebruik technologie zoals Microsoft Translator of de FACT-app (First Aid Communication Tool) om communicatie in real time te ondersteunen.
-
Herschrijf bestaande instructies in eenvoudige taal, aangevuld met visuele stappenplannen.
-
Maak taal een integraal deel van het veiligheidsbeleid, met structurele aandacht in VCA-audits en werkplekinspecties.
Handleiding applicatie FACT.
Proces diagram – taaltestproces.
Wettelijke en morele plicht
De wet is helder: werkgevers dragen de eindverantwoordelijkheid voor begrijpelijke communicatie. Dat is geen formaliteit, maar een juridische realiteit. In een recente rechtszaak werd een werkgever verantwoordelijk geacht voor een ongeval omdat veiligheidsinstructies niet in de moedertaal van de werknemer waren gegeven. Taalbarrières zijn dus geen excuus, maar een risicofactor waarvoor bedrijven aansprakelijk gesteld kunnen worden.
Reflectieve vragen voor HR en preventie
-
Houden onze onboarding- en veiligheidsprocedures voldoende rekening met taaldiversiteit?
-
Is onze visuele communicatie even doordacht als onze verbale?
-
Durven we investeren in taaleducatie voor wie het écht nodig heeft?
-
Hebben we zicht op de mate waarin communicatieproblemen bijdragen aan risico’s?
Tot slot
Taal is geen bijzaak, het is kernbeleid. Wie veiligheid ernstig neemt, maakt taal toegankelijk. Want wie zijn collega niet begrijpt, begrijpt ook het risico niet. En dat is niet alleen gevaarlijk, het is ook vermijdbaar.
Wil je meer lezen? Je kunt het eindwerk opvragen bij het AP – Veiligheidsinstituut door een mail te sturen naar veiligheidsinstituut@ap.be.
