Tinnitus treft naar schatting 15% van de bevolking, maar de gevolgen voor werkprestaties bleven lang onderbelicht. Een recente studie gepubliceerd in Brain Sciences toont dat een relevant aandeel van werknemers met tinnitus minder uren werkt, eerder stopt met werken of structureel minder effectief functioneert op het werk. Een blinde vlek die aandacht verdient.
Wat is tinnitus?
Tinnitus is het bewust waarnemen van een geluid waarvoor geen externe bron bestaat. Wat mensen horen verschilt sterk: een aanhoudend gesuis, gerinkel, gebrom of gezoem, of een combinatie van geluiden die soms constant aanwezig is en soms met tussenpozen optreedt. De prevalentie wordt geschat op ongeveer 15% van de bevolking, maar slechts een deel ervaart de klachten als hinderlijk genoeg om het dagelijks functioneren te verstoren.
De voornaamste risicofactoren zijn gehoorverlies en blootstelling aan harde geluiden. Beroepen met structureel hoge geluidsniveaus, zoals in de bouw, maakindustrie of militaire context, zijn daarmee automatisch hogere-risicosectoren. Tinnitus heeft geen eenduidige genezing; behandeling richt zich op het verminderen van de hinder en het verbeteren van copingvaardigheden, onder meer via cognitieve gedragstherapie.
Wat zegt het onderzoek?
Beukes et al. (2026) onderzochten 449 volwassenen die zich hadden aangemeld voor een internetgebaseerde cognitieve gedragstherapie (ICBT) voor tinnitus. Van de deelnemers was 64% actief aan het werk. 11% gaf aan minder uren te werken door tinnitus, 7% was volledig gestopt met werken en 1% ontving een arbeidsongeschiktheidsuitkering.
Daarnaast rapporteerde vóór de interventie meer dan de helft van de werkende deelnemers dat tinnitus hun werkprestaties negatief beïnvloedde, al dan niet in aanzienlijke mate. Na de ICBT-interventie daalde dat aandeel significant. Hoewel de studie geen controlegroep had en voorzichtigheid bij de interpretatie geboden is, wijst de richting van de bevindingen consequent in dezelfde richting.
Impact van tinnitus op werkprestaties. Van: Beukes et al.
Tinnitus hindert meer dan concentratie alleen
De kwalitatieve component van het onderzoek maakt de mechanismen concreter. Deelnemers beschreven een brede waaier aan werkgerelateerde problemen. De meest genoemde thema’s waren:
- Moeilijkheden met aanhoudende concentratie, wat leidde tot herhaald herlezen en trager werktempo
- Vermoeidheid, mede door verstoorde slaap
- Communicatieproblemen: informatie missen in vergaderingen, moeite met telefoneren
- Meer fouten en gemiste deadlines
- Terugtrekken uit groepsactiviteiten en sociaal contact op het werk
- Verminderd werkplezier en hogere irritabiliteit
Een aantal deelnemers had de functie-inhoud al aangepast of was volledig van loopbaan gewisseld om lawaaiige werkomgevingen te vermijden. Sommigen waren vervroegd gepensioneerd omdat ze de cognitieve en communicatieve eisen van hun job niet langer aankonden.
De cognitieve last is het kernprobleem
Tinnitus legt een extra cognitieve belasting op het werkgeheugen. Wie voortdurend moet compenseren voor een intern geluid, heeft minder mentale capaciteit over voor de eigenlijke taak. Die interferentie wordt sterker in stille omgevingen, bij taken die hoge concentratie vereisen en in situaties met sociale interactie, precies de omstandigheden die op veel werkplekken de norm zijn.
Bijkomende aandoeningen versterken dit effect. Angststoornissen, depressie en slapeloosheid komen bij tinnituspatiënten vaker voor dan gemiddeld en zijn zelf ook voorspellers van verminderde werkcapaciteit. De studie bevestigt dat deelnemers die minder of niet werkten hogere scores hadden voor slapeloosheid voor de interventie, en dat juist slapeloosheid en angst significant verschilden tussen de werkende en niet-werkende groep.
Een interventie helpt, ook voor het werk
Het interessantste aan dit onderzoek is de longitudinale component. Na de acht weken durende ICBT-interventie, die psycho-educatie, cognitieve herstructurering en ontspanningstechnieken combineerde, rapporteerden significant minder deelnemers dat ze minder werkten door tinnitus. Ook tinnitusdistress, angst, depressie en slapeloosheid verbeterden meetbaar.
Dit is de eerste studie die uitdrukkelijk het effect van een tinnitusinterventie op werkfunctioneren in kaart bracht. De auteurs zijn voorzichtig: er was geen controlegroep, en andere factoren (gelijktijdige behandelingen, veranderingen in de werkomgeving) kunnen de resultaten hebben beïnvloed. Toch rechtvaardigen de bevindingen de conclusie dat toegang tot evidence-based tinnitusbehandeling ook een arbeidsrelevant belang heeft.
Tinnitus als arbeidsbeperking: een blinde vlek in HR en preventie
Tinnitus valt in de meeste organisaties buiten het zicht van preventiebeleid. Het is geen zichtbare beperking en werknemers melden het zelden uit vrees voor stigma of negatieve gevolgen voor hun loopbaan. De studie benadrukt dat dit leidt tot onderrapportage en gemiste kansen voor redelijke aanpassingen.
Vanuit het Job Demands-Resources model, een kader dat ook in de Belgische preventiepraktijk goed ingeburgerd is, is de vertaalslag helder. Tinnitus verhoogt de taakeisen (meer cognitieve inspanning voor dezelfde output) en ondermijnt tegelijkertijd hulpbronnen zoals concentratie, slaap en sociale interactie. Een gerichte werkpostaanpassing of toegang tot behandeling werkt dan als buffer, niet als luxe.
Wat preventieadviseurs en HR morgen kunnen doen
Enkele concrete acties die voortvloeien uit deze bevindingen:
- Verbreed de risicoanalyse naar auditieve gezondheid. Tinnitus wordt zelden expliciet opgenomen in psychosociale of gezondheidsgerelateerde risicoanalyses. Bespreek in het CPBW of de arbeidsarts tinnitus systematisch uitvraagt bij gezondheidsbeoordeling, zeker in beroepen met hoge geluidsbelasting.
- Maak redelijke aanpassingen bespreekbaar. Lawaaivrije werkruimtes, aangepaste headsets of ruis-reducerende apparatuur, flexibele werktijden om slecht-slapers te ontlasten, of een gedeeltelijke verschuiving van taken met hoge auditieve belasting zijn voorbeelden van aanpassingen die werknemers kunnen helpen aan het werk te blijven.
- Sensibiliseer leidinggevenden. Wie niet weet wat tinnitus doet met concentratie en communicatie, ziet enkel een medewerker die trager werkt of zich afzijdig houdt. Gerichte bewustwording bij leidinggevenden verlaagt de drempel voor werknemers om melding te maken.
- Vergemakkelijk toegang tot behandeling. ICBT voor tinnitus is evidence-based en toegankelijk via digitale platforms. Overweeg of het begeleidingsaanbod in de externe preventiedienst of via het bedrijfsgezondheidsbeleid dergelijke interventies kan faciliteren of doorverwijzen.
Conclusie
Voor de meeste werknemers met tinnitus verandert er niets aan het werkpatroon. Maar voor een relevant aandeel is het een sluipende arbeidsbelemmering die zelden herkend wordt en zelden besproken. Het onderzoek van Beukes et al. maakt duidelijk dat erkenning, redelijke aanpassing en toegang tot behandeling concrete instrumenten zijn, geen symbolische gebaren.
