Desktop 3D-printers worden steeds vaker gebruikt in bedrijven, scholen en universiteiten. De meest gebruikte technologie is filament deposition, doorgaans met PLA (polymelkzuur) als printmateriaal. Deze printers hebben vaak een open ontwerp, wat de kans verhoogt op blootstelling via inademing van ultrafijne deeltjes (\<1 µm) en vluchtige organische stoffen (VOC’s), maar ook op snij- of brandwonden bij onzorgvuldig gebruik.
Onderzoek door de HSE: combinatie van vragenlijst en metingen
De Britse Health and Safety Executive (HSE) voerde een onderzoek uit met een digitale enquête (n=146) en luchtkwaliteitsmetingen op twee werkplekken waar desktop 3D-printers intensief gebruikt werden. Bijna 60% van de respondenten gaf aan dat er maatregelen genomen worden om blootstelling te beperken, zoals algemene ventilatie of gebruik van minder schadelijke materialen.
De luchtmetingen gebeurden op:
-
een universiteit met 39 printers (vooral Ultimaker 2+), grotendeels zonder afscherming,
-
een technische werkplaats met 4 printers, deels in geventileerde omkastingen.
De gebruikte materialen waren vooral PLA, maar ook ABS, TPU en Nylon werden ingezet. Nabewerking gebeurde met oplosmiddelen, handgereedschap of UV-uitharding.
Resultaten: lage concentraties bij goede ventilatie
De concentraties van deeltjes \<1 µm en VOC’s bleven op beide locaties grotendeels onder of rond het achtergrondniveau. Op de universiteit werden wel enkele VOC’s (zoals caprolactam en lactide-esters) aan het printproces gelinkt, maar de waarden bleven laag. Bij gebruik van ABS en het aanbrengen van haarlak op het printbed, zoals op dag 2 in de werkplaats, kwamen kortstondig hogere pieken voor.
Bij TEM-analyse werden kleine koolstofrijke deeltjes aangetroffen die mogelijk van het printproces afkomstig zijn, maar die ook in achtergrondmonsters voorkwamen. Dat maakt causale interpretatie moeilijk.
Deeltjesaantalconcentratie in de tijd binnen en buiten de ruimte gemeten met verschillende instrumenten op a) Locatie 1, b) Locatie 2 dag 1, en c) Locatie 2 dag 2. Gegevens van de miniWRAS zijn alleen opgenomen voor het groottebereik ≤ 1 μm. De verticale zwarte lijnen geven significante waarnemingen aan. Opmerking: De y-as heeft een logaritmische schaal.
Gezondheidssymptomen: mild, niet acuut
Zeventien gebruikers vulden een gezondheidsenquête in. Niemand meldde acute klachten, maar symptomen zoals vermoeidheid, droge huid, hoofdpijn, neusirritatie en hoesten kwamen regelmatig voor en verbeterden vaak op vrije dagen. Dit wijst op een mogelijk verband met werkomstandigheden, maar zonder direct causaal bewijs.
Langdurige gezondheidseffecten van 3D-printeremissies zijn momenteel onvoldoende onderzocht.
Antwoord van vrijwilligers om aan te geven of hun gerapporteerde symptomen hetzelfde, beter of slechter waren op hun vrije dagen.
Risico’s bij gebruik zonder beheersmaatregelen
Hoewel dit onderzoek geen verhoogde blootstellingsniveaus aantoonde, is voorzichtigheid geboden. Blootstelling kan variëren naargelang:
-
het aantal en type printers,
-
gebruikte materialen,
-
ruimtelijke inrichting en ventilatie,
-
afstand tot de printer,
-
duur van blootstelling en soort nabewerking.
Sommige studies tonen aan dat bij intensief gebruik en zonder afzuiging of ventilatie, ultrafijne deeltjes wel kunnen accumuleren.
Aanbevelingen voor preventieadviseurs
Voor een veilig gebruik van desktop 3D-printers op de werkplek zijn volgende maatregelen aangewezen:
-
Bronbeheersing: gebruik bij voorkeur PLA en printers met omkasting of lokale afzuiging.
-
Ventilatie: zorg voor voldoende luchtverversing, zeker bij meerdere printers in één ruimte.
-
Afstand en duur: beperk het aantal gelijktijdig aanwezige personen en vermijd langdurige nabijheid.
-
Persoonlijke beschermingsmiddelen: handschoenen en bescherming bij nabewerking.
-
Onderhoud en opleiding: regelmatige reiniging en duidelijke instructies voor gebruikers.
Conclusie
Desktop 3D-printers vormen bij correct gebruik en goede ventilatie een beperkt gezondheidsrisico. Toch blijft waakzaamheid nodig, zeker bij intensief gebruik, alternatieve materialen of beperkte ventilatie. Preventieadviseurs spelen een sleutelrol in de beoordeling van risico’s, de keuze van beheersmaatregelen en de sensibilisering van gebruikers.
Bron
Hall S et al. Desktop 3D printers in the workplace: use, emissions, controls, and health, Annals of Work Exposures and Health, Volume 69, Issue 3, April 2025, Pages 284 — 296, https://doi.org/10.1093/annweh/wxae101
