Het aantal sterfgevallen door mesothelioom, een agressieve vorm van kanker door blootstelling aan asbest, blijft afnemen, volgens een recent rapport van de Engelse Health and Safety Executive (HSE). Deze daling is positief, maar onderstreept het blijvende belang van preventieve maatregelen. Omdat het gebruik en verbod op asbest in Groot-Brittannië en België vergelijkbare tijdslijnen volgen, is het HSE-rapport ook relevant voor Belgische preventieadviseurs.
Achtergrond
In Europese landen zoals Groot-Brittannië en België werd asbest vanaf de vroege 20e eeuw veelvuldig gebruikt in diverse industrieën, met name in de bouw, scheepsbouw en productie van isolatiematerialen, vanwege de hittebestendige en isolerende eigenschappen. Het gebruik van asbest bereikte een hoogtepunt tussen de jaren 1950 en 1980. Pas in de jaren 1990 werd het verband tussen blootstelling aan asbest en ernstige gezondheidsproblemen algemeen erkend, waaronder longkanker, asbestose en mesothelioom, een dodelijke vorm van kanker die vooral de longvliezen aantast. Asbest werd uiteindelijk volledig verboden in België in 1998 en in 1999 in Groot-Brittannië, maar de gevolgen van eerdere blootstelling zijn nog steeds merkbaar door de lange latentietijd van deze ziekten.
Afbeelding: Jaarlijkse sterfgevallen door mesothelioom, IIDB-gevallen (Industrial Injuries Disablement Benefits) en verwachte toekomstige sterfgevallen tot 2030 in Groot-Brittannië. Bron: HSE.
Overzicht van de cijfers
In 2022 overleden 2.257 mensen aan mesothelioom in Groot-Brittannië. Dit is een lichte daling ten opzichte van 2021, toen 2.290 mensen stierven aan de ziekte. Het gemiddelde van 2.529 sterfgevallen per jaar tussen 2012 en 2020 toont echter aan dat er sprake is van een significante afname. Vooral onder mannen, die traditioneel gezien meer risico lopen door historische blootstelling in industriële beroepen, is deze daling waarneembaar. De sterfte onder vrouwen bleef echter vrijwel constant. Mesothelioom treft voornamelijk oudere bevolkingsgroepen. Meer dan 70% van de sterfgevallen in 2022 vond plaats onder mensen boven de 75 jaar, terwijl sterfte onder 65-plussers blijft afnemen. Deze cijfers bevestigen de lange latentietijd van de ziekte, die zich vaak pas decennia na blootstelling manifesteert.
Afbeelding: Overlijdensgevallen door mesothelioom bij mannen en vrouwen 1968-2022. Bron: HSE.
Sectoren met hoog risico
Bepaalde beroepsgroepen lopen nog steeds een verhoogd risico op mesothelioom, voornamelijk vanwege de blootstelling aan asbest in het verleden. De bouwsector springt daarbij het meest in het oog, met beroepen zoals timmerlieden, loodgieters, elektriciens en dakdekkers die bijzonder kwetsbaar zijn. Deze beroepen hadden veelvuldig direct contact met asbesthoudende materialen, zoals isolatieplaten en spuitasbest, die werden gebruikt voor brandwering en isolatie in gebouwen. Vooral tijdens renovaties en sloopwerken kwam veel asbest vrij, waardoor werknemers onbeschermd in aanraking kwamen met asbestvezels.
De scheepsbouw is een andere sector waar het risico historisch gezien hoog lag. Tijdens de bloeiperiode van de scheepsbouw tussen de jaren 1950 en 1980 werd asbest vaak gebruikt als isolatiemateriaal in motorruimen en leidingwerken. Dit had vooral impact op metaalbewerkers, monteurs en lassers. Hoewel de scheepsbouw sindsdien is afgenomen, blijven de gevolgen van deze blootstelling decennia later zichtbaar.
Naast de traditionele industriële beroepen is er ook toenemend bewijs dat mesothelioom voorkomt bij beroepen die niet direct met asbest werken, zoals leraren en administratief personeel. Dit suggereert dat blootstelling niet alleen op de werkplek plaatsvond, maar ook in openbare gebouwen zoals scholen en kantoren die met asbest zijn gebouwd. Deze secundaire blootstelling benadrukt het belang van voortdurende monitoring en preventie, zelfs buiten de traditionele risicosectoren.
De risico’s blijven bestaan in sectoren die nog steeds te maken hebben met het onderhoud, de renovatie of de sloop van oude gebouwen die asbest bevatten.
Afbeelding: Beroepsgroepen met hoog risico op mesothelioom. Bron: Zelf gegenereerd.
Toekomstige prognoses
Experts voorspellen dat het aantal sterfgevallen onder mannen de komende jaren zal blijven dalen, terwijl dit bij vrouwen stabiel blijft op 400-500 per jaar. Hoewel asbestgebruik streng gereguleerd is, blijven de gevolgen van vroegere blootstelling zichtbaar. De dalende cijfers tonen aan dat het risico op mesothelioom afneemt, maar blijvende blootstelling in de bouwsector bij het onderhoud, de renovatie of de sloop van oude gebouwen vraagt om voortdurende preventie, voorlichting en veiligheidsmaatregelen. Preventieadviseurs spelen hierbij een sleutelrol door risicoberoepen te identificeren en bewustwordingscampagnes voort te zetten, zodat toekomstige ziektelast kan worden verminderd.
Bronnen:
HSE – Mesothelioma statistics for Great Britain, 2024 https://www.hse.gov.uk/statistics/assets/docs/mesothelioma.pdf
