In een tijd waarin burn-out steeds vaker voorkomt, groeit ook het inzicht dat klassieke verklaringen rond werkdruk en stress niet volstaan. De denkers Byung-Chul Han en Cal Newport bieden een verhelderend perspectief op de onderliggende oorzaken van mentale uitputting, met aanknopingspunten voor een preventief en re-integratiegericht welzijnsbeleid.

Van externe druk naar interne prestatiesturing

Volgens de Zuid-Koreaanse filosoof Byung-Chul Han leven we in een “prestatiemaatschappij” waarin individuen zichzelf voortdurend opjagen. In tegenstelling tot de visie van Michel Foucault, waarin macht van buitenaf opgelegd wordt, stelt Han dat mensen vandaag zichzelf disciplineren. Niet langer klinkt het “je moet”, maar wel “je kan” — en dus moet je alles uit jezelf halen. Werken, sporten, kinderen opvoeden, blijven leren… alles moet efficiënt en doelgericht. Deze interne prestatiedwang leidt volgens Han tot zelfexploitatie en chronische uitputting.

Overprikkeling en het verdwijnen van diepgang

De continue stroom aan digitale prikkels – van e-mail tot sociale media – versnipperen onze aandacht. Dit sluit aan bij wat informaticaprofessor Cal Newport beschrijft in zijn boek Deep Work: de moderne werkcultuur is steeds vaker gericht op oppervlakkige taken (“shallow work”) zoals snelle communicatie, vergaderingen en multitasking. Die oppervlakkigheid belemmert diep, geconcentreerd werk dat voldoening geeft en cognitieve groei stimuleert.

Zowel Han als Newport signaleren dat deze fragmentatie leidt tot mentale vermoeidheid, verlies van zingeving en een verhoogd risico op burn-out. Waar Han pleit voor contemplatie en verstilling, biedt Newport concrete strategieën om deep work te cultiveren in een wereld vol afleiding.

Negatieve vermoeidheid als structureel symptoom

Han maakt gebruik van een concept uit het werk van Peter Handke: het onderscheid tussen positieve en negatieve vermoeidheid. Positieve vermoeidheid volgt op zinvolle inspanning en laat ruimte voor reflectie. Negatieve vermoeidheid daarentegen is het gevolg van voortdurende activiteit zonder betekenisvolle opbrengst – iets wat steeds meer voorkomt in organisaties waar efficiëntie boven alles gaat.

Wat kunnen HR en preventieadviseurs hiermee?

De inzichten van Han en Newport zijn complementair en bieden concrete handvatten voor wie werkt aan psychosociaal welzijn op het werk:

1. Herken zelfexploitatie als risico Niet alle burn-outsignalen komen voort uit externe werkdruk. Bevraag ook interne normen en prestatiedrang in risicoanalyses en individuele gesprekken.

2. Zet in op diep werk Creëer ruimte voor taken die concentratie vragen. Denk aan focusblokken zonder e-mail of vergaderingen, en stimuleer enkelvoudige taakbelasting in plaats van multitasking.

3. Veranker rust en herstelmomenten Structureer de werkdag met pauzes, reflectiemomenten en e-mailvrije periodes. Denk ook aan de fysieke werkomgeving: is er een ruimte waar medewerkers zich kunnen terugtrekken?

4. Integreer deze visie in re-integratiebeleid Re-integratie mag niet enkel draaien rond heropstart, maar ook rond het herdefiniëren van grenzen, motivatie en zingeving. Help medewerkers opnieuw contact maken met “positieve vermoeidheid” via betekenisvol werk.

5. Maak digitale hygiëne bespreekbaar Zet in op bewustwording rond digitale overbelasting. Denk aan afspraken over bereikbaarheid, notificaties, en het beperken van informatiestress.

Conclusie

Burn-out is in de 21ste eeuw minder een kwestie van te veel moeten, en meer van te veel willen. Organisaties die dit onderkennen, kunnen evolueren naar een welzijnsbeleid waarin rust, focus en zingeving structureel worden ondersteund. Wie het denken van Han en Newport weet te vertalen naar de werkvloer, zet een stap richting duurzaam mentaal welzijn.

Bron

Byung-Chul Han – The Burnout Society

Cal Newport – Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World & Slow Productivity: The Lost Art of Accomplishment Without Burnout