Het installeren van stenen werkbladen brengt een aanzienlijke blootstelling aan stof met zich mee, waaronder respirabel kristallijn silica (RCS), wat ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Preventieadviseurs spelen een belangrijke rol bij het waarborgen van veilige werkomstandigheden door effectieve risicobeheersingsstrategieën te implementeren. In dit artikel beschrijf ik de beste praktijken volgens het Engelse HSE om blootstelling te minimaliseren en te voldoen aan wettelijke verplichtingen.
Gezondheidsrisico’s van Blootstelling aan Steengruis
Het inademen van fijn steengruis dat RCS bevat, kan leiden tot ernstige longaandoeningen, waaronder silicose, longkanker en chronische obstructieve longaandoening (COPD). RCS komt voor in de meeste soorten natuursteen, kunststeen en materialen zoals bakstenen, tegels en beton. Bij het snijden, schuren, slijpen of bewerken van deze materialen ontstaat fijn stof dat diep in de longen kan worden ingeademd.
Materiaalgebonden Risico’s
Het gehalte aan kristallijn silica varieert aanzienlijk tussen verschillende materialen:
-
Kunststeen: Tot 95%
-
Zandsteen, kwartsiet: Boven 70%
-
Mortel, beton: 25 — 70%
-
Graniet: 20 — 45%
-
Leisteen: 20 — 40%
-
Kalksteen, krijt, marmer: Tot 5%
Kunststeen vormt een bijzonder hoog risico vanwege het hoge silicagehalte. Kennis van de materiaalsamenstelling is essentieel voor risicobeheer.
Verantwoordelijkheden van Werkgevers: Wettelijke Verplichtingen
Werkgevers zijn volgens de Codex Welzijn op het Werk wettelijk verplicht om deze risico’s te beoordelen en te beheersen. Maatregelen voor naleving omvatten:
-
Het uitvoeren van risicobeoordelingen.
-
Waar mogelijk vervangen van materialen met een hoog silicagehalte (= aanpak aan de bron).
-
Implementeren van effectieve beheersmaatregelen om RCS-blootstelling onder de grenswaarde (WEL) van 0,1 mg/m³ (8 uur TWA) te houden (0,05 mg/m³ vanaf 1 september 2025).
-
Het verstrekken van geschikte ademhalingsbeschermingsmiddelen als technische beheersmaatregelen niet volstaan.
-
Zorg dragen voor training over veilig hanteren en beheersen van blootstelling.
-
Uitvoeren van gezondheidstoezicht, waaronder longfunctieonderzoeken en röntgenfoto’s indien nodig.
Preventieve Maatregelen: Bescherming van Werknemers en de Werkomgeving
Werkgevers moeten een proactieve benadering hanteren om blootstelling aan stof te verminderen:
1. Training en Bewustwording
-
Bied uitgebreide training over de gevaren van RCS en de beste praktijken voor stofbeheersing.
-
Zorg ervoor dat werknemers begrijpen hoe ze kunnen worden blootgesteld aan RCS en welke preventieve maatregelen beschikbaar zijn.
-
Communiceer duidelijke procedures voor het melden van gezondheids- en veiligheidsproblemen op de werkplek.
2. Maatregelen vóór Installatie
Het minimaliseren van stofblootstelling begint vóór aankomst op de werklocatie:
-
Voer zoveel mogelijk snij-, vorm- en polijstwerk uit in een goed uitgeruste werkplaats in plaats van op locatie.
-
Snijd uitsparingen voor spoelbakken en kranen vooraf.
-
Controleer werkspecificaties om aanvullende bewerkingen, zoals afvoergroeven, vooraf af te ronden.
-
Verwijder stof van werkbladen met natte reinigingsmethoden of een M-klasse stofzuiger (= speciaal ontworpen voor de afzuiging van gevaarlijk fijnstof; behoort tot de middelste veiligheidsklasse volgens de Europese norm EN 60335-2-69) vóór transport.
-
Gebruik nauwkeurige metingen om onnodige aanpassingen ter plaatse te voorkomen.
3. Veiligheidscontroles vóór Installatie
Voor aanvang van de installatie:
-
Zorg ervoor dat alle betrokken werknemers getraind zijn in veilig werken met steen.
-
Onderhoud apparatuur goed, inclusief afzuigsystemen, stofzuigers en ademhalingsbescherming.
-
Controleer of watersuppressiesystemen voldoende waterdruk leveren.
-
Zorg ervoor dat werknemers op de hoogte zijn van de procedures voor het melden van veiligheidszorgen.
Minimaliseren van Stofblootstelling Tijdens Installatie
Om een veilige werkomgeving te behouden:
-
Zorg voor een voldoende watervoorziening voor stofonderdrukking.
-
Richt gescheiden werkruimten in voor noodzakelijke snijwerkzaamheden, bij voorkeur buiten of in goed geventileerde zones.
-
Voer kleine aanpassingen uit in gecontroleerde omstandigheden met wateronderdrukking of gereedschapsafzuiging.
-
Schakel verwarmings- en airconditioningsystemen uit om te voorkomen dat stof zich verspreidt.
Werknemers moeten geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) gebruiken:
-
Draag ademhalingsbeschermingsmiddelen zoals een FFP3-masker met een beschermingsfactor (APF) van minimaal 20, tenzij monitoring anders aantoont.
-
Gebruik geschikte beschermende kleding om stofverontreiniging te voorkomen.
Schoonmaak na Installatie: Voorkomen van Blootstelling
Blootstelling aan schadelijk stof blijft een risico na de installatie als de schoonmaak niet correct wordt uitgevoerd. Implementeer de volgende maatregelen:
-
Reinig werkgebieden direct met natte methoden of een M-klasse stofzuiger om stofverspreiding te voorkomen.
-
Blijf ademhalingsbeschermingsmiddelen dragen tijdens de schoonmaak.
-
Voer steenafval, inclusief nat slib en opgevangen stof, veilig en snel af.
-
Voorkom stofverspreiding door schone PBM te handhaven en overalls te stofzuigen voordat stoffige zones worden verlaten.
-
Vermijd droog vegen of gebruik van perslucht, omdat deze methoden stof opnieuw in de lucht brengen.
-
Gooi wegwerpkleding en ademhalingsbeschermingsmiddelen aan het einde van elke dienst weg om hygiëne en effectiviteit te behouden.
Gezondheidstoezicht en Verantwoordelijkheden van Werknemers
Werkgevers kunnen verplicht zijn gezondheidstoezicht te regelen voor werknemers die worden blootgesteld aan RCS. Dit kan bestaan uit:
-
Longfunctieonderzoeken
-
Beoordelingen van werk- en gezondheidsverleden
-
Röntgenfoto’s van de longen
Werknemers moeten ook een actieve rol spelen in hun bescherming door:
-
Veiligheidsprocedures te volgen en beheersmaatregelen correct te gebruiken.
-
Ademhalingsbeschermingsmiddelen te dragen zoals vereist en ervoor te zorgen dat deze goed past (glad scheren is vereist voor strakke maskers).
-
Defecten aan beschermingsmiddelen of tekenen van blootstellingsgerelateerde gezondheidsproblemen te melden.
Conclusie
Preventieadviseurs moeten prioriteit geven aan de beheersing van RCS-blootstelling om de gezondheid van werknemers te beschermen. Door grondige training, strikte stofbeheersingsmaatregelen vóór en tijdens installatie, en effectieve schoonmaakprotocollen kunnen organisaties naleving garanderen en een veiligere werkomgeving creëren. Werkgevers moeten deze risico’s proactief beheren om langdurige gezondheidsgevolgen voor werknemers te voorkomen.
Bron
HSE – Installing stone worktops: protect against harmful natural or artificial stone dust
Zie ook: Inspectiecampagne kwartsstof – Bent u klaar voor de controles? (nope)
