Het voorkomen dat mensen blijvend uitvallen uit het werk (PDP, ofwel prévention de la désinsertion professionnelle) is een belangrijk thema, ook in Frankrijk. Wanneer een medewerker langdurig uitvalt door ziekte of ongeval, dreigt niet alleen inkomensverlies en sociale uitsluiting, maar ook een blijvende verwijdering van de arbeidsmarkt. Recente Franse onderzoeksresultaten (project ESQA) van het INRS France en de praktijkervaring van preventiediensten tonen aan dat tijdig ingrijpen door de diensten voor preventie en gezondheid op het werk een verschil kan maken.
Wat verstaan we onder beroepsuitval?
De Haute Autorité de Santé definieert beroepsuitval als het risico om niet meer te kunnen werken wegens een gezondheidstoestand die niet langer verenigbaar is met het werk. Dit hoeft niet rechtstreeks door het werk veroorzaakt te zijn en leidt niet altijd tot een officiële erkenning als arbeidsbeperking. In de praktijk betekent het vaak een geleidelijk proces van afhaken, waarbij medische, persoonlijke en professionele factoren elkaar versterken.
Onderzoek wijst enkele duidelijke risicofactoren aan: langdurige werkonderbrekingen, negatieve perceptie van de eigen gezondheid, werkdruk, gebrek aan samenwerking, en frequente jobwissels. Vooral werknemers boven de 45 jaar lopen een hoger risico.
Reflectie: hoe goed kennen we in onze organisatie de signalen van “afhaken”? Weten leidinggevenden en HR waar ze op moeten letten?
De “cel PDP”: een spil in het proces
Sinds de Franse hervorming van 2021 zijn de SPSTI (diensten voor preventie en gezondheid op het werk) verplicht een cel PDP te organiseren. Deze multidisciplinaire teams, vaak gecoördineerd door een arbeidsarts, begeleiden werknemers en werkgevers rond werkhervatting, aanpassingen van taken of werkduur, en re-integratie.
De wet schrijft een kader voor, maar laat veel ruimte voor lokale invulling. In de praktijk leidt dit tot grote variatie: sommige cellen nemen een heel actieve rol op en ontvangen rechtstreeks werknemers, andere beperken zich tot advies.
Het rendez-vous de liaison: contact houden loont
Een ander Frans instrument is het rendez-vous de liaison: een vrijwillig gesprek tussen werkgever en werknemer die langer dan 30 dagen afwezig is, met betrokkenheid van de preventiedienst. Dit gesprek is geen medisch consult maar een manier om de band te behouden, perspectieven te schetsen en mogelijke werkaanpassingen te verkennen.
Op het terrein blijkt dit niet altijd evident: korte termijnen, beperkte beschikbaarheid van artsen, en soms de vrees voor rolverwarring (geen beoordeling van arbeidsgeschiktheid!) maken de uitvoering lastig. Toch is de meerwaarde duidelijk: werknemers voelen zich gezien, werkgevers vermijden een totale breuk in het contact, en de kans op een geslaagde werkhervatting stijgt.
Vraag voor HR: hebben wij in onze organisatie een vergelijkbaar mechanisme om tijdens ziekteverlof op een warme en respectvolle manier contact te houden?
Preventie van beroepsuitval en de zorgplicht van de werkgever
Een belangrijk discussiepunt is de juridische link tussen de zorgplicht voor gezondheid en de preventie van beroepsuitval. Beide vragen om proactief beleid, anticipatie en samenwerking. Werkgevers beschikken over meerdere instrumenten, zoals tijdelijke werkhervattingstrajecten of interne re-integratieprojecten.
De les uit het Franse onderzoek is dat de twee preventies, die van beroepsrisico’s en die van beroepsuitval, onlosmakelijk verbonden zijn. Wie enkel inzet op klassieke veiligheid en ergonomie, maar geen oog heeft voor duurzame inzetbaarheid en re-integratie, laat kansen liggen.
Wat kunnen we hieruit meenemen?
-
Vroegtijdige signalering: langdurige afwezigheid, negatieve gezondheidsperceptie en werkdruk zijn rode vlaggen.
-
Multidisciplinair werken: arbeidsarts, verpleegkundige, pa-psy en ergonoom kunnen samen meer dan alleen.
-
Blijf in contact: een eenvoudig gesprek kan meer doen dan een formeel traject.
-
Werkgeversaansprakelijkheid: preventie van beroepsuitval hoort bij de zorgplicht — ook in België komt dit steeds nadrukkelijker in beeld.
Slotgedachte
We kunnen veel leren van deze Franse ervaringen. Het belangrijkste inzicht: beroepsuitval voorkomen is geen medische bijzaak, maar een gedeelde verantwoordelijkheid. De vraag is niet of we dit in België ook moeten oppakken, maar hoe snel en hoe structureel we het durven doen.
