Wat is auditisme?

Auditisme ontstaat wanneer de auditgedachte bepaalt hoe het werk georganiseerd, uitgevoerd en besproken wordt. De oorspronkelijke bedoeling van audits, namelijk een externe blik bieden op processen en systemen, verdwijnt naar de achtergrond. In plaats daarvan worden audits een doel op zich: werk wordt zo ingericht dat het aantoonbaar en controleerbaar is, niet noodzakelijk dat het goed gebeurt.

Symptomen: parallelle werelden en overbodige taken

Een kenmerkend symptoom is het ontstaan van twee werkrealiteiten:

• de “echte” taken, die bijdragen aan de kern van de organisatie;
• en de “audit-taken”, die worden uitgevoerd om op papier aan te tonen dat alles in orde is, maar waarvan het nut op de werkvloer vaak betwijfeld wordt.

Denk aan het invullen van formulieren die niemand leest, rapporten die enkel bestaan om te voldoen aan een procedure, of frustraties over collega’s die hun papieren niet in orde hebben, terwijl het echte werk wel degelijk veilig en correct werd uitgevoerd.

Gevolgen voor veiligheid en kwaliteit

Auditisme leidt tot safety clutter: bijkomende taken en registraties die als veiligheidstaken gepresenteerd worden, maar in werkelijkheid weinig bijdragen aan veiligheid. Integendeel, ze slorpen tijd en aandacht op en verminderen de ruimte voor maatwerk, dialoog en professioneel oordeel.

Een te grote nadruk op auditbaarheid kan ertoe leiden dat organisaties niet meer herkennen dat hun systemen de veiligheid eerder ondermijnen dan ondersteunen. In het slechtste geval worden procedures gevolgd ondanks het systeem, niet dankzij.

Oorzaken: regelgekte en verantwoordingsdrang

Auditisme wordt gevoed door:

• regelgeving die nadruk legt op proces in plaats van resultaat;
• maatschappelijke druk op verantwoording en aansprakelijkheid;
• en oppervlakkige auditmethodes die vertrouwen vervangen door papierwerk.

Veel organisaties proberen te bewijzen dat ze alles onder controle hebben, en bouwen daarom logge veiligheidssystemen met procedures voor elke denkbare situatie. Deze systemen zijn vaak “auditproof”, maar passen niet bij de realiteit op de werkvloer.

De oplossing: minder papier, meer vertrouwen

De auteur pleit voor een alternatieve aanpak waarin vertrouwen en professioneel oordeel opnieuw centraal staan. Betere auditmethodes, minder focus op documentatie, en het verminderen van “safety clutter” kunnen helpen.

Dat vereist ook een culturele omwenteling: erkennen dat niet alles meetbaar is, en dat goed werk soms juist gebeurt buiten het formele systeem om. Auditisme overwin je niet door méér regels, maar door ruimte te geven aan vakkennis, ervaring en gezond verstand.

Reflectie voor preventieadviseurs

Als preventieadviseur herken je wellicht symptomen van auditisme in je organisatie: toenemende administratie, procedures die het echte werk hinderen, of veiligheidsacties die vooral “voor het verslag” gebeuren.

Sta stil bij de volgende vragen:

• Draagt dit systeem bij aan veilige werkomstandigheden?
• Of houden we het vooral in stand om bij een audit “conform” te zijn?
• Hoe kunnen we ruimte creëren voor professioneel inzicht zonder voortdurend te moeten bewijzen dat we “gedaan hebben wat we moesten doen”?

Auditisme daagt ons uit om opnieuw te kijken naar de essentie van veiligheid en welzijn op het werk. Niet alles wat telt, kan geteld worden.

Gebaseerd op het werk van Størkersen, K. V. (2024), Auditism: Symptoms, Safety Consequences, Causes, and Cure. In: The Regulator–Regulatee Relationship in High-Hazard Industry Sectors.