De snelle opmars van artificiële intelligentie (AI) in organisaties biedt kansen voor productiviteit en kwaliteit, maar zet tegelijk jobkwaliteit, welzijn en veiligheid onder druk. Een nieuw grootschalig Canadees onderzoeksproject wil precies daar grip op krijgen: niet door doemdenken of techno-optimisme, maar door evidence, dialoog en concrete handvatten voor de praktijk.
Van hype naar houvast: het PAIQ-project
Een zevenjarig partnerschap onder leiding van het Institute for Work & Health (IWH) onderzoekt hoe AI de kwaliteit van werk beïnvloedt. Het project draagt de naam Partnership on AI and Quality of Work (PAIQ) en brengt onderzoekers, werkgevers, vakbonden, beleidsmakers en AI-experten samen.
De centrale vraag is eenvoudig, maar niet simpel: hoe benutten we de voordelen van AI zonder welzijn, veiligheid en autonomie van werkenden te ondergraven?
AI is geen neutraal hulpmiddel
Tijdens de startbijeenkomst schetste professor Avi Goldfarb (University of Toronto) het tempo van verandering: AI is geëvolueerd van “slimme voorspeller” naar systemen die schrijven, tekenen en coderen. Dat tempo vertraagt niet. De echte uitdaging zit dus niet in de technologie zelf, maar in de keuzes errond: ontwerp, implementatie en gebruik.
AI kan werk verlichten door repetitieve of zware taken over te nemen. Tegelijk kan het leiden tot werkintensivering, verhoogde prestatiedruk, permanente monitoring of onzekerheid over jobbehoud. Technologie is zelden puur winst of verlies; ze herverdeelt risico’s en kansen.
Angst is reëel (en niet onredelijk)
Volgens Canadees onderzoek vreest bijna 8 op 10 werknemers dat AI jobs bedreigt. Dr. Elissa Strome van het Canadian Institute for Advanced Research wijst erop dat vertrouwen en AI-geletterdheid cruciaal zijn. Angst verdwijnt niet door slogans, wel door transparantie, betrokkenheid en duidelijke spelregels.
Of zoals het in veel organisaties klinkt: “We hebben niets tegen AI, maar we willen wel weten wat het met ons werk doet.”
Regelgeving hinkt achterop
Vakbonden delen die bezorgdheid. Ryan Rodrigues van Unifor wees op het gebrek aan regulering en veiligheidskaders. AI wordt vaak sneller ingevoerd dan er afspraken zijn over aansprakelijkheid, toezicht of psychosociale risico’s. Dat is vragen om problemen, en om conflicten.
Evidence als tegengewicht
PAIQ wil daarom niet blijven steken in meningen, maar systematisch onderzoek leveren dat bruikbaar is voor drie groepen:
- ontwikkelaars van AI-systemen,
- organisaties die AI implementeren,
- beleidsmakers die regels moeten uittekenen.
Een belangrijk onderdeel daarvan is een ” living systematic review”: een voortdurend geactualiseerd overzicht van wetenschappelijk onderzoek naar AI, arbeidsomstandigheden en welzijn. Geen statisch rapport, maar een meegroeiend kennisinstrument dat inspeelt op nieuwe toepassingen en risico’s.
Waarom dit relevant is voor preventie en HR
Voor preventieadviseurs en HR-professionals is dit geen academische bijzaak. AI raakt aan klassieke preventiethema’s:
- taakinhoud en autonomie,
- werkdruk en stress,
- monitoring en privacy,
- competentieontwikkeling en inzetbaarheid,
- ongelijkheden tussen groepen werkenden.
AI kan risico’s verminderen, maar ook nieuwe creëren; vaak subtieler en moeilijker meetbaar dan fysieke gevaren.
Pragmatisch advies (zonder managementjargon)
- Betrek preventie en HR vroeg bij AI-projecten, niet pas bij klachten.
- Maak expliciet welke taken AI ondersteunt en welke menselijke oordeelsvorming vergen.
- Monitor niet alleen prestaties, maar ook werkdruk en welzijn.
- Investeer in AI-geletterdheid: kennis verlaagt stress.
- Zie AI als een veranderingsproces, niet als een tool “die je even installeert”.
Misschien nuttig om bij de volgende AI-beslissing even stil te staan bij:
- Welk probleem lossen we hiermee echt op?
- Wie wint en wie verliest aan autonomie of werkdruk?
- Is er ruimte voor inspraak, bijsturing en leren onderweg?
Tot slot
AI zal werk blijven veranderen, mét of zonder ons enthousiasme. De vraag is of we het laten gebeuren, of het mee vormgeven. Projecten zoals PAIQ tonen dat een onderbouwde, mensgerichte aanpak mogelijk is. Dat vraagt tijd, samenwerking en soms ook het lef om op de rem te staan. Preventie is tenslotte geen rem op innovatie. Het is de stuurinrichting.
