Een nieuw rapport van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) onderzoekt de aanpak van Polen voor het ondersteunen van de naleving van veiligheids- en gezondheidsvoorschriften op het werk. De rol van preventiediensten en de arbeidsinspectie staat hierin centraal. Welke inzichten biedt dit voor preventieadviseurs in België?

---

Arbeidsveiligheid in Polen: een co-handhavingsmodel

In Polen wordt arbeidsveiligheid beheerd via een co-handhavingsmodel, waarbij zowel preventie als inspectie een sleutelrol spelen. De Państwowa Inspekcja Pracy (PIP), de Poolse arbeidsinspectie, is verantwoordelijk voor de naleving van arbeidswetgeving, met een focus op:

• Gezondheid en veiligheid op de werkvloer

• Wettelijke bescherming van werknemers

• Legale tewerkstelling

Naast inspecties en sancties zet de PIP sterk in op educatie en samenwerking met bedrijven en sectororganisaties. Er is een nauwe interactie tussen de inspectiediensten, preventieadviseurs en arbeidsgezondheidsdiensten.

---

Preventiediensten en arbeidsgezondheidszorg

Polen kent een tweedelig preventiesysteem:

• OSH-experts (BHP – Bezpieczeństwo i Higiena Pracy), die zich richten op risicobeheer en veiligheidsmaatregelen binnen ondernemingen.

• Occupational Health Services (OHS), die verantwoordelijk zijn voor medische keuringen en preventief gezondheidstoezicht.

Net zoals in België zijn er interne en externe diensten die preventie ondersteunen. De nadruk ligt echter minder op gezondheid en meer op veiligheid, wat kan leiden tot een minder geïntegreerde aanpak van welzijn op het werk.

---

Organisatie van arbeidsgeneeskunde in Polen

Het Poolse systeem van arbeidsgeneeskunde is opgebouwd uit verschillende niveaus:

• OHS-eenheden: Deze kunnen zowel publieke als private gezondheidsinstellingen zijn en zijn verantwoordelijk voor het uitvoeren van medische keuringen en het verstrekken van gezondheidsadvies.

• Regionale centra voor arbeidsgezondheid: Elke Poolse regio heeft een centrum dat coördineert en ondersteuning biedt op het vlak van arbeidsgezondheid, inclusief opleidingen en preventieve diagnostiek.

• Nofer Institute of Occupational Medicine (NIOM): Dit nationale instituut in Łódź fungeert als onderzoekscentrum en referentiepunt voor arbeidsgezondheid. Het ondersteunt regionale centra en werkt samen met andere nationale en internationale instanties.

Deze structuur zorgt voor een relatief breed bereik, maar er zijn uitdagingen zoals een ongelijke spreiding van specialisten en beperkte toegang tot preventieve gezondheidszorg voor bepaalde sectoren, zoals de landbouw.

---

Medische onderzoeken en gezondheidstoezicht

In Polen zijn werkgevers wettelijk verplicht om werknemers periodiek te laten onderzoeken, afhankelijk van de aard van het werk en de blootstelling aan risico’s. De medische onderzoeken vallen onder drie hoofdcategorieën:

• Voorafgaande onderzoeken: verplicht voor nieuwe werknemers of bij functiewijzigingen met andere gezondheidsrisico’s.

• Periodieke onderzoeken: afhankelijk van de blootstelling aan risicofactoren, met frequenties die variëren per sector en functie.

• Controleonderzoeken: uitgevoerd na langdurige afwezigheid wegens ziekte om te beoordelen of een werknemer opnieuw geschikt is voor het werk.

Naast deze verplichte onderzoeken speelt de arbeidsgeneeskunde ook een rol in de vroegtijdige opsporing van beroepsziekten en de re-integratie van werknemers na ziekte of ongeval.

---

Frequentie van het periodieke gezondheidstoezicht

De frequentie van de periodieke medische onderzoeken wordt bepaald door de blootstelling aan specifieke arbeidsrisico’s. Werkplekken met verhoogde gezondheidsrisico’s vereisen frequenter toezicht, terwijl administratieve functies vaak minder strikte vereisten hebben. De belangrijkste factoren die de frequentie beïnvloeden zijn:

• Blootstelling aan fysische, chemische of biologische gevaren, zoals lawaai, toxische stoffen of zware fysieke belasting.

• Wetgeving en richtlijnen, die de intervallen vastleggen en meestal variëren van één tot vijf jaar.

• Functies met verhoogde gezondheidsrisico’s, zoals in de bouw of chemische industrie, vereisen frequentere medische controles.

Niet alle werknemers zijn onderworpen aan periodieke onderzoeken:

• Administratief personeel zonder blootstelling aan specifieke risico’s is doorgaans vrijgesteld, tenzij gezondheidsfactoren anders aangeven.

• Zelfstandigen en tijdelijke werknemers vallen buiten de verplichte keuringen, tenzij zij werken in hoogrisicosectoren.

Door deze risicogebaseerde aanpak worden de middelen binnen de arbeidsgeneeskunde gericht ingezet op de meest kwetsbare beroepsgroepen.

---

Taakverdeling binnen de arbeidsgeneeskunde

De arbeidsgeneeskundige dienstverlening in Polen wordt uitgevoerd door een combinatie van medische en niet-medische professionals:

• Arbeidsartsen, die gespecialiseerd zijn in de gezondheidseffecten van werk en de geschiktheid van werknemers beoordelen.

• Verpleegkundigen en paramedici, die ondersteunende taken uitvoeren, zoals biometrische metingen en preventieve gezondheidsprogramma’s.

• Veiligheidsspecialisten, die samenwerken met arbeidsartsen om risicoanalyses uit te voeren en preventieve maatregelen te adviseren.

Deze multidisciplinaire aanpak zorgt ervoor dat zowel medische als organisatorische aspecten van arbeidsgezondheid worden meegenomen.

---

Uitdagingen binnen het Poolse VGW-systeem

Polen kampt met verschillende uitdagingen die ook in België relevant kunnen zijn:

• Dominantie van KMO’s: 99,8% van de bedrijven in Polen zijn kleine of middelgrote ondernemingen, wat handhaving en preventie bemoeilijkt.

• Tekort aan arbeidsartsen: Vooral in landelijke gebieden is er een gebrek aan gekwalificeerd personeel, wat de kwaliteit van preventiediensten beïnvloedt.

• Invloed van nieuwe werkvormen: Thuiswerk, platformwerk en automatisering veranderen de risico’s en vragen om aangepaste strategieën.

• Psychosociale risico’s: De stijgende werkdruk en stressfactoren worden erkend, maar preventieve maatregelen blijven beperkt.

• Toename van migrantenarbeid: Vooral uit Oekraïne en andere Oost-Europese landen. Dit brengt extra uitdagingen mee op het vlak van veiligheidscultuur en communicatie.

---

Lessen voor België

Polen toont aan dat een geïntegreerde benadering van handhaving en preventie kan bijdragen aan een betere naleving van OSH-regelgeving. Voor België kunnen de volgende punten inspirerend zijn:

• Sterkere samenwerking tussen inspectie en preventiediensten: Een nauwere afstemming tussen controle- en preventieactiviteiten kan de effectiviteit verhogen.

• Meer sectorgerichte programma’s: In Polen zijn campagnes specifiek gericht op sectoren met een hoog risico, zoals de bouw. Dit kan in België verder worden ontwikkeld.

• Verbreding van het takenpakket van preventieadviseurs: VGW-specialisten in Polen hebben soms een te beperkte focus op veiligheid. In België kan een bredere kijk op welzijn, inclusief gezondheid en psychosociale risico’s, de impact vergroten.

• Alternatieve sanctiemechanismen: In Polen wordt onderzocht hoe niet-financiële sancties kunnen bijdragen aan naleving. Dit kan in België verder worden bekeken.

Door te leren van internationale aanpakken kan men ook in België de strategieën verbeteren om zo een nog grotere impact te hebben op veiligheid en gezondheid op het werk.

---

Bron

EU-OSHA – Poland’s approach to supporting occupational safety and health compliance: the role of labour inspectorate and prevention services